İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Nedir?

Anakart Nedir? Bilgisayarda Ne İşe Yarar?

Anakart Nedir? Bilgisayarda Ne İşe Yarar?
+ -

Bilgisayar teknolojisi zaman içerisinde çok gelişti. Bazı parçalar geçmişten bu yana devamlılığını sürdürüyor. Bir de bunlara ek olarak yeni parçalar da hayatımıza girdi. Takip edebilmek gerçekten çok zor. Biz de bunun farkında olduğumuz için bilgisayar parçalarını hiç bilmeyenlere özel bir rehber hazırlamak istedik. Bu rehber sayesinde bilgisayar parçalarını tek tek tanıyabileceksiniz. İlk olarak tabi ki bilgisayarın temelini oluşturan bir parça ile başlıyoruz. Tabi ki anakart. Bu içeriğimizde sizlere anakart nedir, ne işe yarar gibi sorulara yanıtlar vereceğiz.

Bu yazı dizisi sadece anakart ile sınırlı kalmayacak. Bunun yanı sıra RAM, ekran kartı, SSD gibi birçok parçayı da tek tek ele alacağız. Hatta hangi parçayı ele aldıysak aynı hafta içerisinde sizlere bu parça ile ilgili bir tavsiye listesini de ayrıca sunacağız. Donanım Tavsiyeleri başlığı altında bu tavsiye listelerine ulaşabilirsiniz. Bir de bunların haricinde Satın Alma Rehberi kısmında da bu ürünleri alırken nelere dikkat etmeniz gerektiğine değineceğiz. Yani sizleri oldukça kapsamlı bir yazı dizisi bekliyor.

Şimdi lafı daha fazla uzatmadan hazırsanız anakart nedir sorusu ile başlayalım. Daha sonra da anakart ile ilgili detaylara inelim.

Anakart Nedir?

Bilgisayarları bir binaya benzetseydik anakartlar bu binanın temelini oluştururdu. Çünkü neredeyse bütün parçalar bir şekilde anakart ile bağlantılı olarak çalışıyor. Hatta işlemci, ekran kartı, RAM gibi parçalar anakart sayesinde birer yuvaya sahip oluyor diyebiliriz. Temeliniz ne kadar kuvvetli olur ise üzerinde taşıyacağı parçalar da o derece kuvvetli olur. Tabi burada fiziksel yük anlamından çok çalışma yüküne odaklanmanız gerekiyor.

Anakartlar ilk olarak 1982 yılında IBM ile hayatımıza girdi aslında. 80’li yılların sonu, 90’lı yılların başına geldiğimiz zaman çevre birimlerini çalıştırmak artık anakartın görevleri arasındaydı. Onun öncesinde başka aracı olan parçalar kullanılıyordu. Fakat özellikle 90’lı yılların başında artık aracı parçalar devreden kalktı ve birçok çevre birimi (mouse, klavye gibi parçalar) direkt olarak anakarta bağlanabildi.

Bu arada anakartlar yapıları itibariyle elektrik geçirmeyen fiberglass maddeden üretilirler. Üstlerinde birçok bakır yollar mevcuttur. Görüntü itibariyle çok karışık olarak gözükebilirler. Fakat sandığınız kadar karışık yapıda değiller.

Yani kısaca anakart nedir diye özetleyecek olursak anakart bilgisayarın çalışmasına katkı sağlayan diğer parçaların tek bir çatı altında toplanmasını sağlayan ve kendi aralarında iletişimlerini sağlayan bir parçadır. Şimdi daha spesifik olarak anakartın görevlerini inceleyelim.

anakart ne işe yarar

Herkese İhtiyacı Kadar Güç Dağıtır

Anakartlar tek başına hiçbir işe yaramaz. İlla ki diğer parçaların da çalışması gerekir. Fakat bütün sistemin hayatta olması PSU’ya, yani güç kaynağına bağlıdır. Güç kaynağı prizden aldığı elektrik akımını diğer parçalara iletmekle görevlidir. Fakat bunu direkt olarak yapamaz. O da burada anakarta ihtiyaç duyar.

Anakart güç kaynağından almış olduğu elektriği ihtiyacı olan parçalara göre pay eder. Yani kimin ne kadar ihtiyacı varsa hepsini anakart organize eder. Fazlasını veremez çünkü bu parçaların yanmasına bile neden olabilir. Az olarak bu gücü iletemez çünkü parçalar ihtiyaç duyduklarından daha az bir elektrik gücü ile çalışmaz. Yani burada anakart tam olarak bir aracı ve hiç hak yemeden görevini icra ediyor.

Peki bu nasıl oluyor? Güç kaynağından uzanan geniş bir kablo uzantısı bulunuyor. Bu kablolardan bir tanesi (genellikle 24 pin olarak geçer) tam olarak anakartınızın üzerindeki bir yuvaya uyacak şekilde tasarlanmıştır. Buraya anakart güç bağlantı soketi denir. Bu kabloyu yuvasına taktığınız zaman artık güç kaynağından anakarta gerekli olan güç iletilir. İşte anakart da buradan almış olduğu gücü diğer parçalara adil bir şekilde iletir.

İşlemleri Sistematik Bir Şekilde Yürütür

Her anakartın içerisinde BIOS adı verilen bir bölüm bulunur. BIOS nedir diye sorduğunuzu duyar gibiyiz. BIOS aslında anakartınızın içerisinde yer alan kalıcı bir yazılımdır. Bu yazılım ROM bellekte (Read Only Memory) yani sadece okunabilir bellekte saklıdır. ROM bellekte yer alan bilgiler başına bir şey gelmediği ya da değiştirilmediği sürece sonsuza kadar saklanır.

Peki bu neden önemli? Çünkü ROM bellekte saklanan yazılım olan BIOS sayesinde anakartınız diğer donanımlar ve yazılımlar arasında iletişim kurar. Yani BIOS anakart ile diğer donanımlar arasında aslında bir köprü görevi görmektedir. BIOS’un yardımı ile anakartınız bilgisayarınızın açılıp kapanmasından bile sorumludur. Bu tarz işlerin hepsini kendisi yürütür.

BIOS sayesinde anakartın diğer parçalar ve yazılımlar ile iletişim halinde olduğunu belirttik. Fakat bu iletişim öyle kuvvetli ki bir saniye için bile kesilmeden devam ediyor. Adeta devir daim içerisindeki bir havuz gibi. Bu sayede anakart verileri sürekli olarak işleyip diğer parçalara aktarıyor.

Anakart Bileşenleri Nelerdir?

Anakart nedir sorusuna yanıt verdik. Nasıl çalıştığına değindik. Sırada anakart bileşenleri var. Anakartın üzerinde pek çok bileşen yer alır. Bu bileşenler sayesinde diğer parçalara erişim sağlanır. Her anakartın üzerinde olan bazı temel bileşenler ve donanımlar vardır. Bu bileşenler ve donanımlara yonga seti (chipset), işlemci, RAM ve RAM slotları, ekran kartı, ses kartı, PCI slotları gibi slotların yanı sıra mouse ve klavye gibi diğer çevre birimlerinin bağlantısını sağlayan giriş ve çıkış portları örnek olarak gösterilebilir. Şimdi kısaca bu bileşenleri tanıyalım.

Chipset (Yonga Seti)

Yonga seti ya da diğer adı ile chipset bilgisayarınızın içerisindeki haberleşmeyi sağlar. Bunun için chipsetlere aslında anakartın beyni diyebiliriz. Yapılan tüm işlemleri anlık olarak tek tek denetler. Chipsetler iki farklı parçadan oluşur. Bunlar Kuzey Köprüsü ve Güney Köprüsü. Kuzey Köprüsü işlemciden, RAM’lerden ve PCI portlarından sorumludur. Bu parçalar arasındaki veri aktarımını sağlar ve denetler. Güney Köprüsü ise giriş çıkış portlarından, güç yönetiminden ve PCI veri yolundan sorumludur.

CPU Yuvası

CPU yuvasının bir diğer adı işlemci yuvasıdır. Bilgisayarınıza takacağınız işlemcinin çalışacağı yer burasıdır. İşlemcilerin dikenki yapısına uygun bir delikli yapıya sahiptir.

CPU Fan Girişi

İşlemcilerde bilgisayar içerisinde kullanılan fanlara göre farklı bir fan mantığı bulunmaktadır. Şöyle ki kasanızın içerisinde bulunan fanları gerekli bağlantı noktalarına rastgele bağlayarak çalıştırabilirsiniz. Fakat işlemciniz için kullanacağınız fanınız sadece işlemci fan girişine takılmalıdır. Bu sayede işlemcinizin fanını BIOS üzerinden kontrol edebilir ve üzerinde çalışma prensibi ile ilgili değişiklikler yapabilirsiniz.

RAM Slotları

Bilgisayarınıza takacağınız RAM’lerin takılacağı yuvalardır. Giriş seviyesi anakartlarda genelde iki yuva bulunurken orta ve ileri seviye anakartlarda ise dört adet RAM slotu bulunur. Sahip olduğunuz RAM’leri sadece uygun alanlara takarak çalıştırabilirsiniz.

ram slotları

Bus (Veri Yolu)

Az önce belirttiğimiz üzere anakart üzerinde yer alan tüm bileşenler chipsetler aracılığı ile iletişim halindedir. Bus, yani veri yolu ise bu işlerin yapılmasını sağlayan yollara verilen addır. Yani veri yolları olmazsa chipsetler bir işe yaramaz. Veri yolları standart ve adres olarak ikiye ayrılır. Standart veri yolu yapılan işlemlerle ilgili verileri aktarır. Adres veri yolu ise bu verilerin nereye gideceğini belirler.

Anakart üzerine takılan parçalar veri yollarına slot, soket, port ve konektör bağlantı uçları ile bağlanır. Slotlara diker parçalar, soketlere yatay parçalar takılır. Eğer ki takılan parça bazı kablolar ile bağlanıyorsa o zaman konektörler devreye girer. Anakartı kasaya monte ettiğiniz zaman arka tarafta kalan ve klavye, mouse gibi bağlantıların yapıldığı alana ise port denilir. Bu bağlantı noktaları da ISA, PCI, PCI-X, PCI-Express ve AGP gibi veri yolları ile birleşiyor.

BIOS

Az önce bahsettiğimiz gibi BIOS aslında anakart üzerinde yer alan bir tür kalıcı yazılımdır. Basic Input Output System kelimelerinin kısaltmasından adını alır. Yani temel giriş çıkış sistemleri. Bu yazılım sayesinde bilgisayarınızdaki RAM, işlemci, ekran kartı, sabit disk gibi parçaları tanımlar ve onları kontrol eder.

ATX-Güç

Güç kaynağından uzanan ve genelde 24 pinlik bir girişe sahip olan kablo ATX-Güç girişi üzerinden anakarta bağlanır. Bu sayede anakart güç kaynağından gerekli elektrik enerjisini alır ve diğer parçalara ihtiyaçları kadar dağıtır.

SATA

Bilgisayarında kullanmak istediğiniz sabit disk ya da SSD diskleri SATA aracılığı ile bağlayabilirsiniz. Günümüz anakartlarında genelde 6 adet SATA girişi bulunur.

Arka Panel Bağlantıları

Bu kısım anakartınızı kasaya monte ettiğiniz zaman genel olarak kasanın arka tarafında kalan kısımdır. Son dönemlerde çıkan farklı kasa tasarımlarına bakacak olursak yerinin farklılık gösterdiğini de söyleyebiliriz. Fakat işlevi aynıdır. Bilgisayarınızda kullanacağınız mouse, klavye, mikrofon, hoparlör, kulaklık gibi aksesuar ve çevre birimlerinin anakarta bağlantısını sağlayan bileşen alanıdır.

USB Portları

Bilgisayarınızda kullanacağınız birçok aksesuar ya da çevre birimi artık USB bağlantı yolunu tercih ediyor. Bunun olması için de anakart üzerinde USB portları bulunuyor. Anakart üzerinde bulunan bu USB portlarına gerekli kabloları bağladığınız zaman USB girişleriniz aktif olacaktır.

Bunlar gibi başka anakart bileşenleri de var. Hatta bazı yeni model anakartlarda artık eskiye göre daha fazla anakart bileşeni olduğunu da görüyoruz. Tabi ki teknolojinin gelişmesi ile bu bileşenlerin sayısının artması da çok normal. Fakat burada her birine tek tek değinmeyeceğiz. Yukarıda yazdığımız anakart bileşenleri bahsi geçen bileşenlerden sadece birkaç tanesi. İlerleyen zamanlarda bunları da tek tek ele alabiliriz. Fakat bu içeriğimizde daha fazla teknik özelliklere girmek istemiyoruz.

anakart arka panel

Anakart Formları Nedir?

Anakartlar da diğer her şeyde olduğu gibi farklı boyutlarda üretilebiliyor. Fakat bunun belirli standartları mevcut. Çünkü bu olmazsa her anakart üreticisi istediği boyutlarda anakart çıkartabilir ve bu da kasalara uyumsuzluk sorununu meydana getirir. Bu nedenle anakart üreticileri belirli anakart formları dahilinde üretimler yapmaktadır. Peki anakart formları nedir?

Çok eskiden XT ve AT formundaki anakartlar kullanılıyordu. Fakat teknolojinin gelişmesi ile beraber bu anakart formları tarihe gömüldü. Artık günümüzde daha farklı anakart formları karşımıza çıkıyor. Bunlardan ilki ATX formundaki anakartlar. Bunlar da şu an için Mini ATX, Flex ATX, Standart ATX, Micro ATX, Extended ATX ve Workstation ATX olarak 5 farklı kategoride karşımıza çıkıyor. Bunların arasında en yaygın olanları ise Mini ATX, Micro ATX, ve Standart ATX formlarıdır.

Mini ATX anakartlar düşük güç tüketen sistemlerde aktif olarak kullanılıyor. Az enerji tükettiği için ısınma sorunu da neredeyse yok denecek kadar azdır. Ayrıca adından da anlaşılacağı üzere en küçük boyuttaki anakart formudur. Bir diğeri ise Micro ATX anakartlar. Aslında ATX ile aynı özelliklere sahiptir fakat ATX anakart formundan daha küçük olduğu için daha az genişleme yuvasına sahiptir. ATX boyutundaki anakartlar ise standart ölçülere sahiptir. EATX ve Workstation ATX anakart formları genel olarak iki işlemciyi destekleyen yapıya sahiptir.

Sonuç Olarak

Anakart Nedir? Bilgisayarda Ne İşe Yarar? isimli içeriğimizde buraya kadar anakart nedir, nasıl çalışır, anakart bileşenleri ve anakart formları nedir sorularına yanıtlar verdik. Bundan sonraki içeriğimizde sizlere anakart alırken nelere dikkat edilmeli konusunda yardımcı olmaya çalışacağız. Ardından da bu yıl içerisinde alınabilecek en iyi anakart modellerini inceleyeceğiz. Üstelik bu liste içerisinde hem AMD tabanlı hem de Intel tabanlı anakartlara yer vereceğiz. Bu sayede siz de anakart konusunda detaylı bir bilgiye sahip olmuş olacaksınız.

MagniGame olarak sizlere bilgisayar parçaların her birini bu şekilde anlatmaya çalışacağız. Burada anlatılanlara rağmen hala daha merak ettikleriniz olursa bizimle yorumlar kısmında paylaşabilirsiniz.

Yazar Hakkında

Senelerce oyun oynadım, dergilerde ve başka sitelerde yazdım. Artık kendi deneyimlerimi ve kendi düşüncelerimi özgürce aktarabileceğim M4gniGame isimli siteyi oluşturdum.

Yorum Yap